تناول نمايد و يا آنكه امساك نمايد ؛ زيرا كه انتقال از ضد به سوى ضد ، باعث حيرت و عجز طبيعت و خطرناك است ؛ و لهذا پرخواران اكثر مبتلا به هيضه و موت فجأة مىگردند و قصير العمر مىباشند و كسانى كه از قحط برآمدند و يا از امراض از قبيل اسهالات و هيضه و غيرها برخاستند و شروع نمودند به تناول بسيارى و تفنّن در آن ، اكثر هلاك گشتند و نكس در مرضشان به هم رسيده و به امراض مزمنه گرفتار شدند و بدان سبب هلاك گرديدند » . « 1 » م : از ديگر مضعفات طبيعت ، فصل پاييز است كه عقيلى نيز بدان اشاره كرده است . « 2 » ن : مضعف ديگر خشكى است . عقيلى مىگويد : « بايد كه حبّ رو به جفاف و خشكى آورده باشد كه استعمال نمايند ، نه بسيارتر چنانچه ذكر يافت و نه بسيار خشك مدتى مانده كه طبيعت از انحلال آن عاجز آيد ؛ زيرا كه بسا است كه بعضى مردم حبوب بسيار خشك را خورده‌اند و عملى نكرده و آن حبوب بجنسها با « براز » مندفع گشته . « 3 » س : ادويه نيز مىتواند مضعف طبيعت باشد . عقيلى مىگويد : « ببايد دانست كه هر چند تواند كه عدد ادويه را كمتر و مقادير شربات آنها را نيز كمتر نمايد ، بهتر و خفيف است بر طبيعت ؛ زيرا كه بسيارى آنها باعث حيرت و ثقل بر طبيعت مىگردد و بازماندن آن از كار خود و هم‌چنين بسيار داخل نمودن آب در مطبوخات كه بسيار رقيق گردند و يا بسيار كم كه غليظ گردند ؛ بلكه به حدّ توسط و اعتدال يابد » . « 4 » و يا : « تأثير سم به مصاده و قهر و غلبه بر طبيعت و ارواح و قوا و حرارت غريزيه و رطوبت اصليه و افساد و افناى آنها و ابطال افعال صادره از آنها و گريز آنها « هربا عند الضد و الخصم » به سوى مبدأ و ينبوع خود كه قلب است و اخماد و خاموش شدن آنها در آن به انقباض مجارى و افضيه .

--> ( 1 ) . خلاصة الحكمة ، ص 859 . ( 2 ) . همان ، ص 973 . ( 3 ) . همان ، ص 1255 . ( 4 ) . همان ، ص 1242 .